تجهیزات دندانپزشكی پرتابل :همراه همیشگی دندانپزشك

نویسنده: علی معین

تجهیزات دندانپزشكی پرتابل

امروزه شایدكمتر كسی وجود داشته باشدكه تجربه استفاده از وسائل همراهی همانند موبایل را نداشته و به مزایای استفاده از آن در شرایط مختلف واقف نباشد. در دنیای امروز وسایلی از این دست با همه مشكلاتشان، جزئی از زندگی انسان شده اند و روز به روز نیاز به آنها بیشتر احساس می گردد. با این مقدمه می توان استفاده از سایر امكانات موجود در محیط اطرافمان را كه به گونه ای با حرفه ما ارتباط تنگاتنگی دارند، دركنار خود و به عنوان یك همراه همیشگی در همه جا تصور نمود تا در آینده ای نه چندان دور لزوم استفاده از آنها نیز همانند سایر وسائلی كه شاید فكر آن نمی رفت كه روزی اینگونه مورد استفاده قرار گیرند، احساس گردد.‏

تجهیزات دندانپزشكی پرتابل، تجهیزاتی قابل حمل و با قابلیت های خاص هستند و امكان استفاده از آنها در شرایط مختلف وجود خواهد داشت. به علت اینكه در اكثر موارد اینگونه تجهیزات كم حجم و در ابعاد كوچك ساخته می شوند، شاید این باور اشتباه وجود داشته باشد كه كارائی و راندمان آنها نیز به همان نسبت كم بوده و عملا در بسیاری از موارد هیچ كاربرد خاصی ندارند، در حالیكه استفاده كنندگان از این تجهیزات، هیچ گونه كمبودی را در هنگام كار با این دستگاه ها احساس نمی كنند، به عبارت دیگر به همان اندازه كه می توان یك یونیت دندانپزشكی را كامل و با تمام امكانات تهیه كرد، این مجموعه قابل حمل را نیز می توان با تمام امكانات تجهیز نمود. ‏
تجهیزات دندانپزشكی پرتابل به سادگی باز شده و آماده برای كار می شوند و در پایان كار نیز به همان سادگی جمع شده و جهت استفاده مجدد، از نقطه ای به نقطه دیگر انتقال می یابند. توسط این تجهیزات می توان در مدت زمان كمی، یك اتاق ساده و معمولی را به یك محیط مناسب و حرفه ای برای دندانپزشك تبدیل نمود. انتخاب انواع مختلف و سطح دسترسی به امكانات بیشتر در اختیار دندانپزشك بوده و متناسب با نیاز كاری خود، می تواند یك مجموعه مناسب را تهیه نماید.

وسائل متداول و معمول مورد استفاده در اینگونه مجموعه ها در زیر آورده شده است :‏

- لامپ دندانپزشكی
- انواع هندپیس دندانپزشكی
- كراشوار (شامل لیوان، كاسه و ساكشن)
- توربین هوا (از مهمترین وسائل دندانپزشكی ترمیمی)
- میكرو موتورها
- جعبه ای شامل انواع مواد مورد استفاده در جراحی دندان ها
- منبع تامین كننده آب
- و . . .

لازم به ذكر است كه انواع دیگری از دستگاه ها و وسائل مورد نیاز همانند دستگاه تصویربرداری دندان ‏‎(Portable X-Ray System)‎‏ ، مانیتور دندانپزشكی ‏‎(LCD Monitoring System)‎‏ همچنین تخت دندانپزشكی و تجهیزات مشابه نیز ارائه می شوند كه در صورت نیاز می توانند به این مجموعه اضافه گردند. ‏

كلیه استانداردهای لازم جهت ساخت اینگونه تجهیزات همانند ساخت سایر ملزومات دندانپزشكی رعایت شده و علاوه بر آن، اقدامات لازم جهت محافظت از آنها در هنگام جابه جائی در طراحی ها لحاظ شده است، به عنوان مثال استفاده از موادی در ساخت بدنه كه ضمن داشتن مقاومت زیاد در مقابل ضربات، از وزن كمی برخوردار باشند. همچنین به منظور حمل راحت، از چرخ های با استحكام بالا و در عین حال با اندازه مناسب و با قابلیت جمع شدن و قفل شدن برای مواقعی كه امكان حركت های احتمالی ناخواسته وجود دارد، استفاده می گردد.‏

دستگاه تصویربرداری پرتابل، مشخصاتی كاملا مشابه با انواع متداول مورد استفاده در مطب دارد و در آن تنها از پایه چرخدار مناسب و حتی الامكان با لرزش كمتر به منظور جا به جائی با امنیت بالاتر استفاده شده است. قابلیت تغییر زاویه و موقعیت تیوب ‏X-Ray‏ جهت استفاده برای بیمارانی كه بر روی صندلی، ویلچر و یا تخت قرار دارند، از دیگر مشخصه های این دستگاه پرتابل است. در برخی از انواع این سیستم ها، از یك دوربین داخل دهانی ‏‎(Intraoral Camera)‎‏ برای عكسبرداری از محیط داخل دهانی بر روی پایه دستگاه تصویربرداری استفاده می گردد.
مانیتورهای قابل نصب بر روی انواع یونیت های دندانپزشكی كه امروزه استفاده از آنها در مقایسه با گذشته بیشتر شده است، در ابعاد كوچك تر به منظور جلوگیری از افزایش حجم مجموعه دستگاه های قابل حمل، قرار داده شده است. بدین ترتیب تصویر برداری از محیط داخل دهانی و مشاهده این تصاویر با بزرگنمائی مناسب توسط اینگونه سیستم ها قابل انجام خواهد بود.
‏
تخت های دندان پزشكی برحسب تعداد حركاتشان بسیار متفاوت هستند.

در حالت ایده آل تخت باید دارای قابلیت های زیر باشد :‏

تغییر ارتفاع
امكان تنظیم پشتی
تنظیم ارتفاع زاویه زیر سری ‏
قدرت حركت پشتی و قسمت پایی

كه سعی شده اكثر این موارد در ساخت تخت های قابل حمل رعایت گردد، به علاوه همانطور كه در بالا عنوان شد همانند ساخت بدنه، در ساخت تخت ها نیز از مواد با استحكام بالا و وزن كم استفاده می شود.‏

بر طبق استانداردهای موجود، محل محور صندلی باید با محل محور چرخشی مفصل لگن بیمار انطباق داشته باشد كه این مسئله در تخت های پرتابل رعایت می گردد.‏
‏ ‏
برای به حركت در آوردن تخت دندانپزشكی در مطب از دو روش معمول استفاده می گردد :‏
جك های پیچی (‏Screw lift‏)‏
جك های هیدرولیكی (‏Hydraulic lift‏) ‏

‏ كه البته قراردادن اینگونه جك ها در تخت های پرتابل مرسوم و متداول نبوده و برای به حركت درآوردن تخت، از اهرم های دستی استفاده می گردد، دلیل اصلی آن وزن زیاد جك ها و به دنبال آن عدم امكان جا به جائی آنها است. ‏

همچنین تخت های با قابلیت برنامه ریزی حركات نیز در یونیت های دندانپزشكی به چشم می خورد كه در انواع قابل حمل آن وجود ندارد. تخت دندانپزشكی شاید تنها تفاوت این مجموعه قابل حمل با انواع مورد استفاده آن در مطب باشد.‏

جهت انجام اعمال دندانپزشكی، وجود نور مناسب الزامی است كه اهمیت وجود لامپ دندانپزشكی را حین انجام اعمال جراحی دندان مشخص می سازد. در ساخت اینگونه لامپ ها نكاتی به شرح زیر مد نظر است : ‏

‏- نور تابانده شده در فضای دهان باید دارای روشنایی یكنواخت با نور سرد باشد. ‏
‏- بهترین نور برای فضای دهان نور ساطع شده از لامپهای كوارتز - هالوژن است.
- قابلیت تغییر در میزان روشنایی (كه از مزایای لامپ های دندان پزشكی به حساب می آید) ‏

در لامپ های قابل حمل نكاتی اینچنین لحاظ شده است و از محافظ های مناسب برای جلوگیری از ضرباتی كه ممكن است منجر به صدمه دیدن و یا سوختن این لامپ ها شود، استفاده شده است.‏
‏ ‏

یونیت های حامل وسائل تراش یكی از انواع یونیت هاست كه : ‏
‏
- ابزار های موتوری را در اختیار پزشك قرار می دهد‎ ‎‏.‏
‏- حداقل دارای یك توربین هوا، میكروموتور و سرنگ سه گانه است.‏
‏- وسایل دیگر شامل توربین یا موتورهای اضافی، قلم جرمگیری‏‎ ‎اولتراسونیك، هندپیس های الكتروسرجری، فیبر نوری، لایت كیور‏‎ ‎‏ و . . . ‏

تمام موارد ذكر شده قابل اضافه نمودن به انواع سیستم های دندانپزشكی قابل حمل خواهد بود كه شرح آن در بالا آورده شد، به استثنای تجهیزات ثابتی كه بر روی اینگونه مجموعه های پرتابل عرضه می گردد، انتخاب سایر وسائل، بسته به نیاز دندانپزشك و انتخاب او صورت خواهد گرفت. ‏

منبع: ماهنامه مهندسی پزشکی

روش جدید تصویربرداری oct 2 چشم تیز بین لیزر در دهان

نویسنده: مهندس سرور بهبهانی

توموگرافی اپتیكی همدوس تكنیك شناخته شده‌ای برای گرفتن تصاویر غیر تهاجمی با رزولوشن بالا از ساختارهای بیولوژیك در ابعاد میكرو است. دندانپزشكان سلامت دهان و دندان افراد را با استفاده از سه تكنیك كلی بررسی می‌كنند: معاینات چشمی/ لمس كردن،‌پروبینگ دور دندانی (اطراف دندان) و تصاویر رادیوگرافی. پروب‌ها بین بافت نرم و دندان قرار می‌گیرند تا شرایط و موقعیت‌های بین دندانی و اطراف دندان را ارزیابی كنند. محل بافت نرم از یك نقطه مرجع ثابت در دندان تخمین زده می‌شود. اما پروبینگ دور دهانی ممكن است همراه با ایجاد درد برای بیمار باشد و تشخیص با این روش دقت كافی ندارد. خطاهای پروبینگ میتواند ناشی از تغییرات نیروی جایگذاری و فرو كردن پروب، وجود بافت‌های متورم، قطر نوك پروب‌ها و شكل‌های آناتومیك دندان‌ها هستند.

رادیوگراف‌ها خصوصیات مورفولوژیك دندان‌ها و استخوان‌های آن را كه از طریق معاینات چشمی یا لمس كردن قابل تشخیص نیستند، نشان می‌دهند. اگر چه رادیوگراف‌ها با حساسیت بسیار بالایی پوسیدگی دندان‌ها و كاهش مواد معدنی را نشان می‌دهند، اما محدودیت‌های زیادی نیز دارد. رادیوگراف‌ها نمی‌توانند بیماری‌های فعال را از غیرفعال جدا كنند و آنها را از یكدیگر متمایز كنند.
بیماری‌های دور دندان تا زمانی كه پوسیدگی دندان‌ها اتفاق نیفتند، قابل شناسایی نیستند. بنابراین از آنجا كه رادیوگراف‌ها تك بعدی هستند نمی‌توان با دقت محل دقیق پوسیدگی یا آسیب‌های ایجاد شده را شناسایی كرد. در ضمن در رادیوگرافی از پرتوهای یونیزه خطرناك استفاده میشود و اطلاعات كافی در مورد بافت‌های نرم فراهم نمیشود.
روش توموگرافی اپتیكی همدوس (‏OCT‏) می‌تواند اطلاعات زیادی را در مورد ریشه دندان‌ها به روشی غیر تهاجمی فراهم كند. طرح شماتیك ‏OCT‏ مورد استفاده برای این هدف در شكل 1نمایش داده شده است. این سیستم مبتنی بر اینترفرومتر ‏Michelson‏ با فیبر اپتیكی نور سفید است. خروجی منبع نور با همدوسی اندك در كوپلر فیبر 22 تقسیم شده به سمت دو بازوی نمونه و مرجع اینترفرومتر فرستاده می‌شود.
نورهای بازتابی و پس پراكنده شده ناشی از نمونه در كوپلر با یكدیگر بازتركیب می‌شوند و به سمت دتكتور و منبع نور هدایت می‌شوند. یك اسكن ‏retro-reflector‏ طول مسیر بازوی مرجع را برای ثبت موقعیت‌های عرضی مختلف نمونه مورد نظر تغییر می‌دهد. تصویر مقطع عرضی با اسكن عرضی پرتو عبوری از نمونه و جمع‌آوری پروفایل عمق در مقابل پرتو بازگشتی در هر موقعیت عرضی به دست می‌آید. شدت‌های بازتاب به صورت دیجیتال در تصاویر ‏gray-scale‏ به عنوان تابعی از عرض و فاصله‌های محوری ثبت می‌شوند.
‏
هنگامی فاصله بازتاب‌های بازوی نمونه و مرجع با طول منبع همدوس مطابقت داشته باشد، سیگنال اینترفرومتر ثبت می‌شود. اتلاف شدت سیگنال در اثر ‏birefringence‏ در فیبرهای اپتیكی ایجاد می‌شود، با استفاده از جاروهای (‏Paddle‏) پلاریزاسیون تصحیح می‌شود.
در استفاده از ‏OCT‏ در دندانپزشكی عمق تصویربرداری از ‏‏3 در بافت‌های سخت تا ‏‏ 5/1 در بافت‌های نرم متغیر است.‏OCT‏ پتانسیل تشخیصی بیماری‌های دور دندانی و ارزیابی پركردن (‏restoration‏) دندان را دارد.
مثالی از چگونگی تشكیل تصویر ‏OCT‏ در شكل 2 نشان داده شده است.
بخش بالایی متناظر با اسكنی است كه در موقعیت عرضی از بافت گرفته شده است یا به عبارتی تصویر ‏A‏ اسكن است. نمودار شدت ‏gray-scale‏ یا ‏B‏ اسكن تصویر شامل مجموعه توالی‌هایی از این اسكن‌ها است. تصویر نمونه‌برداری از بافت لثه دندان جلویی را نشان می‌دهد (شكل 2-5-2). اسكن كامل برای هر تصویر تقریباً در عرض 45 ثانیه انجام شده است. سیستم دارای رزولوشن جانبی در حد 50 میكرومتر است و فاصله اسكن جانبی به صورت میانگین به اندازه ‏‏12 است. رزولوشن جانبی سیستم توسط سایز پرتو كانونی روی بافت (20 میكرومتر) محدود و با سرعتی كه اپتیك‌های بازوی نمونه به صورت جانبی اسكن شده است، تعیین میشود. منبع نور تقویت شده ‏‏15 با طول موج مركزی ‏‏1310 است. طول همدوسی این منبع متناظر با رزولوشن محوری فضای آزاد یعنی در حد 15 میكرومتر است. نرخ سیگنال به نویز سیستم ‏OCT‏ در حد ‏‏110 اندازه‌گیری شده است. از یك قطعه دستی اپتیكی (‏handpiece‏= قسمتی از موتور دندانپزشكی كه در دست متصدی كار قرار میگیرد و مته یا قطعه سوراخ كن را در حالی كه میچرخد، درگیر میكند)، برای اسكن ‏OCTهای درون دهانی استفاده می‌شود (شكل 3)، كه به این صورت می‌توان حفره‌های دندان انسان را به راحتی ارزیابی كرد.
‏
سطح ‏mid-facial‏ دندان سه داوطلب با استفاده از روش ‏OCT‏ مورد تصویربرداری قرار گرفته است. تصاویر به دست آمده برای آنالیز ویژگی‌های آناتومیكی مورد بررسی قرار گرفته‌اند.
تصاویر به دست آمده جزییات ساختاری زیادی را در مورد بافت‌های نرم و سخت‌ نشان داده است. تصویر ‏highlight‏ شده‌ای از آناتومی مقطع عرضی بافت‌های دندان در شكل ‏A‏4 نشان داده شده است. بخش بالایی طرح متناظر با بالایی یا تاج دندان است. (‏D‏) قشر عاج، تركیبی از نمك‌های كلاژن و هیدرواكسی آپاتیت است كه توسط كلاهك مینا (‏E‏) بر روی تاج كشیده شده است، (‏DEJ‏) فاصله بین عاج و مینا، كه اتصال مینا- دندان نامیده می شود. ساروج (سمنتوم) لایه نازك خارجی (حدود 10 میكرومتر) را در پایین یا ریشه دندان تشكیل می‌دهد. (ساروج: بافت همبند استخوان مانند كه ریشه دندان را می‌پوشاند و در حمایت از دندان‌ها كمك می‌كند). ‏‎(GM)‎‏ حاشیه لثه قسمتی است كه دندان به بافت لثه رسیده است. شیار (‏S‏) به عنوان شیار سطحی بین بافت پوششی لثه (‏EP‏) و دندان است. بافت اتصالی به حاشیه لثه و سطح دندان می‌رسد و لیگامنت دور دندانی به استخوان آلوئول (‏AB‏) متصل می‌شوند.
‏
تصاویر خلفی و قدامی دندان در شكل‌های ‏b‏4 و ‏c‏4 نمایش داده شده است. هیچ‌گونه پیش پردازشی بر روی این تصاویر صورت نگرفته است. تصاویر با رزولوشن محوری 15 میكرومتر توسط منبع نوری همدوس گرفته است. تصاویر مقطع عرضی با رزولوشن 20 میكرومتر از ناحیه ‏cervical‏ دندان در شكل‌های ‏b‏4و ‏c‏4نشان داده شده است.
بافت‌های سخت نیز در دندان توسط تصاویر ‏OCT‏ نمایش داده شده‌اند. عمق تصویربرداری سیستم ‏OCT‏ در مینای دندان ‏‎(E)‎‏ بیشتر از عاج ‏‎(D)‎‏ است و اتصال مینا-دندان (‏DEJ‏) در تمام تصاویر قابل مشاهده است.
از آنجا كه ‏OCT‏ تكنیكی اینترفرومتریك است، شدت سیگنال تابعی از حالت‌های پلاریزاسیون نسبی نمونه و بازتاب‌های بازوی مرجع است.
‏OCT‏ توانایی زیادی در نمایش ساختارهای مختلف و پر كردن دندان پیش از آنكه علایم پوسیدگی ظاهر شود، دارد.
یكی از رایج‌ترین روش‌های ارزیابی بازیابی مجدد دندان روش رادیوگرافی است. با استفاده از ‏OCT‏ از بازیابی كامپوزیت (‏CR‏) دندان از ناحیه سطح جلویی و تحتانی (آسیا) به صورت ‏vivo‏ تصویربرداری شده است (شكل 5).
‏

مواد كامپوزیتی ویژگی‌های پراكندگی تقریباً هموژنی دارند. با توجه به این تصاویر می‌توان فضای بین بازیابی و عاج را به خوبی مشاهده كرد و تشخیص داد (‏I‏)‏‎.‎‏
‏

شكل 1) طرحی از سیستم ‏OCT‏ دندانی
شكل 2) تولید ‏B‏ اسكن از روی ‏A‏ اسكن‌ها ثبت 5 اسكن در ثانیه منجر به پریود 45 ثانیه‌ای برای ‏Bاسكن می‌شود.
شكل 3) قطعه دستی اپتیكی (‏handpiece‏)
شكل4‏a‏) مشخصات آناتومیك بافت دندان، ‏b‏)تصویر ‏OCT‏ قسمت قدامی دندان و ‏c‏) تصویر ‏OCT‏ از قسمت خلفی دندان
‏

شكل 5) تصویر ‏OCT‏ از بازیابی كامپوزیتی (‏a‏) تصویر دندان‌ها آسیا (تحتانی) و (‏b‏) سطح میان قدامی

منبع: ماهنامه مهندسی پزشکی