تبلیغات
๑۩۞۩๑ سایت جامع مهندسی پزشکی ایران ๑۩۞۩๑ - پزشكی از راه دور Telemedicine

جستجو

 

پزشكی از راه دور Telemedicine

چهارشنبه 4 اردیبهشت 1387   08:04 ق.ظ


نوع مطلب : تله مدیسین ،

با توجه به درخواست بازدید کنندگان عزیز بخش جدیدی رو تحت عنوان تله مدیسین به لیست عناوین سایت اضافه کردیم. اگه کسی از دوستان درباره این موضوع مطالبی داشت برامون ارسال کنه تا به اسم خودش در سایت قرار بدیم.

mbegol@yahoo.com

پزشكی از راه دور Telemedicine

تعریف و ضرورت وجود

استفاده از اطلاعات پزشكی[1] منتقل شده توسط ابزارهای ارتباطی، به منظور تامین بهداشت، مراقبت های درمانی یا آموزش بیمار با هدف ارتقاء وضعیت بیمار «پزشكی از راه دور[2]» نامیده می شود. به عبارت ساده، پزشكی از راه دور با بهره گیری از تكنولوژی ارتباطات و اطلاعات دستیابی به اطلاعات متخصصین پزشكی را تسهیل می كند و هدف آن افزایش كیفیت و كاهش هزینة مراقبت بهداشتی و درمانی از طریق تبادل اطلاعات پزشكی است.

شكل4-5. Telepathology


با توجه به تعریف فوق، ضرورت استفاده از سیستم پزشكی از راه دور در موارد زیر به صراحت روشن است:
1. مناطق دور افتاده و روستایی
2. روی كشتی، داخل هواپیما
3. مناطق جنگی
4. زندان های دور
با توجه به اینكه امكان حضور پزشكان متخصص مجرب در مكان های فوق الذكر دشوار است، به كار بردن روشی برای بهره مندی از تجربیات و دانش متخصصین در این محل ها لازم است. از طرفی در بسیاری موارد افراد به دلیل مشغله ها یا سایر علل معمولاً پس از چند روز یا چند هفته پس از بروز علائم بیماری به پزشك مراجعه می كنند در نتیجه ممكن است بیماری پیشرفته تر شده و درمان آن سخت تر شود. پس اگر به هر صورت خدمات پزشكی سهل تر در اختیار افراد قرار گیرد می تواند در اجتناب از بروز این معضل موثر باشد. با توجه به این نكات پزشكی از راه دور می تواند كمك مهمی به گسترش بهداشت و سلامت عمومی كند. البته باید توجه داشت كه تجهیزات مربوط به سیستم پزشكی از راه دور گران بوده و در برخی موارد استفاده از آن مقرون به صرفه نیست. البته پیشرفت های بیشتر در تكنولوژی باعث ارزان تر و متداول تر شدن دسترسی به امكانات پزشكی از راه دور خواهد شد.


ارتباطات در سیستم پزشكی از راه دور

ارتباط بین طرفین درگیر در پزشكی از راه دور كه عمدتاً پزشك و بیمار هستند به دو صورت كلی انجام می شود:
1. ارتباط همزمان[3] : شامل مكالمة مستقیم از طریق تلفن، ویدئو كنفرانس یا صفحة وب است. در طی این نوع ارتباط بیمار باید در همان لحظه به موضوعات مطرح شده توجه كامل داشته باشد.
2. ارتباط غیرهمزمان[4]: از طریق نامة الكتریكی و مانند آن صورت می گیرد. در این حالت امكان استفادة موثرتر و منعطف تر از زمان متخصص فراهم می شود.
با توجه به مطالب فوق پزشكی از راه دور با توجه به نوع ارتباط به چندین روش انجام می شود:
1. ارتباط ویدئویی زمان حقیقی[5]
2. ذخیره و ارسال[6]
3. مراقبت بهداشتی و مونیتورینگ خانگی

متدوال ترین روش پزشكی از راه دور از طریق ارتباط زمان حقیقی ویدئویی است كه با به كار بردن تجهیزات ویدئو كنفرانس و ملحقات تصویربرداری مخصوص مانند Endoscope و ملحقات صوتی مانند گوشی پزشكی الكتریكی و خطوط انتقال با ظرفیت مناسب صورت می گیرد.
در روش «ذخیره و ارسال» خلاصة موضوع به صورت متنی نوشته می شود مثلاً در قالب پست الكترونیكی[7]. تصویر یا در صورت لزوم فیلم با دوربین عكس برداری یا فیلم برداری دیجیتال گرفته می شود. مورد با پست الكترونیك به مركز بهداشتی ارسال می شود. متخصص مربوطه در مركز موضوع را بررسی می كند و جواب لازم را به بیمار یا اطرافیان او ارائه می كند.
افزایش بیماری های مزمن از یك طرف و تمایل به كاهش طول مدت بستری در بیمارستان و هزینه های گزاف آن از سوی دیگر تمایل به مراقبت خانگی از بیماران[8] را افزایش داده است. از دید پزشكی راه دور امكان ارتباط سریع بین بیمارستان و خانه ای كه بیمار در آن بستری و تحت مراقبت است وجود دارد. از امكانات اینترنت و وب می توان برای این منظور استفاده كرد. علاوه بر این باید در نظر داشت كه با پیشرفت تكنولوژی تجهیزات پرتابل اندازه گیری الكترونیكی میزان فشار خون، گلوكز خون، نرخ تنفس و سیگنال های حیاتی در دسترس عموم است. این موضوع نیز می تواند به مراقبت بهداشتی از طریق سیستم های پزشكی از راه دور كمك كند.
پزشكی از راه دور برای مونیتورینگ خانگی پارامترهای حیاتی نیز مورد استفاده قرار می گیرد. به این ترتیب كه پارامترهای حیاتی فرد در خانه توسط دستگاه های اندازه گیری ثبت شده و به مراكز بالینی تخصصی ارسال می شود. مونیتورینگ آریتمی های قلبی، مونیتورینگ گلوكز خون بیماران دیابتی برای كنترل قند خون آنها، مونیتورینگ وزن در رژیم های لاغری، كنترل آسم با استفاده از Peak Flow Meter متصل به كامپیوتر شخصی نمونه های متداول مونیتورینگ پارامترهای فیزیولوژیكی از طریق سیستم پزشكی از راه دور می باشند.
سیستم پزشكی از راه دور امكان مراقبت خانگی از بیماران دچار نارسایی قلبی را فراهم می سازد. مونیتورینگ پیوستة وضعیت بیماران دچار نارسایی قلبی طول زندگی آنها را افزایش می دهد. از برنامه های تحت وب برای مرتبط كردن بیماران در منزل و پزشك یا پرستار در مراكز تخصصی كلینیكی استفاده می شود. به این منظور وزن، فشار خون، علائم و سیگنال های حیاتی مونیتور می شوند.


در پزشكی از راه دور هم بین پزشك متخصص و بیمار یا اطرافیان او تعامل[9] دو طرفه وجود دارد. فرایند ارتباط دوجانبه شامل گرفتن دادة بیمار، انتقال داده و ارائه جواب مساله به بیمار تعامل نامیده می شود.با توجه به این موضوع مولفه های اصلی مورد نیاز سیستم پزشكی از راه دور به ترتیب زیرند:
1. وسیله ای برای گرفتن اطلاعات
2. وسیله ای برای انتقال اطلاعات
3. وسیله ای برای نمایش اطلاعات
قرار گرفتن این ابزارها به دنبال هم و عملكرد صحیح آنها سخت افزار لازم برای سیستم پزشكی از راه دور را تعیین می كند.


تاریخچه پزشكی از راه دور

در سال 1959 ، Cecil Whittson نخستین برنامة پزشكی از راه دور عملی را راه اندازی كرد. هدف این برنامه، مراقبت از بیماران روانی و آموزش پزشكی بود. برای هدایت برنامة «گروه درمانی» بیماران روانی از ایدة پزشكی از راه دور مطرح شده بود. همچنین این سیستم برای تعلیم دانشجویان پزشكی استفاده شده بود. با استفاده از ابزارهای ویدئویی اتاق های كلینیك و كلاس های درس به هم متصل شده بودند و ارتباط نزدیكی بین محیط آموزش و شرایط عملی درمان فراهم شده بود.
در سال 1968 بیمارستان عمومی ماساچوست ارتباط ویدئویی میكروویو[10] را بین بیمارستان و فرودگاه Logan بوستون برقرار كرده بود تا مسافران در صورت لزوم امكان دسترسی سریع به پزشك را داشته باشند. حدود 1000 بیمار از این سیستم استفاده كردند.
در سال 1978 برای تامین پوشش پزشكی نواحی دورافتادة كوئیزلند در استرالیا یك شبكة ماهواره ای راه اندازی شد. پیش از ایجاد این شبكه، مشاوران پزشكی از طریق تلفن، رادیو یا خدمات پزشكی هلیكوپتری برای دسترسی به بیماران استفاده می كردند. هدف اصلی این پروژه ارتقاء میزان دسترسی به مراقبت های پزشكی در مناطق بومی بود.


مثال های كاربردی پزشكی از راه دور

در این بخش چند نمونة ساده از سیستم های كاربردی پزشكی از راه دور كه در عمل مورد استفاده قرار می گیرند ارائه شده است:
پزشكی از راه دور برای درمان امراض پوستی (Teledermatology)
تشخیص بیماری های پوستی از طریق بررسی سوابق بیماری، معاینه و بیوپسی[11] صورت می گیرد. در پزشكی از راه دور برای درمان بیماری های پوستی باید تصاویر رنگی با رزولوشن بالا از محل عارضه تهیه شود. بیوپسی را می توان از طریق پست به مركز تخصصی ارسال كرد. همچنین در مورد این نوع امراض تعامل زمان حقیقی[12] بین متخصص و بیمار ضروری نیست. در یك مركز Teledermatology از كاربران خواسته می شود كه با دوربین دیجیتال 608*832 پیكسلی و 24 بیت رنگی تصاویری از محل عارضة پوستی خود تهیه كنند. بررسی توسط 4 متخصص پوست انجام می شود. در یك مطالعة آماری 308 نفر كه 104 تای آنها بیوپسی هم داشته اند سوابق بیماری و تا 5 تصویر را فرستاده اند، زمان متوسط بررسی توسط هر پزشك 6/22 ثانیه بوده است.
تصویرگیری التراسوند از راه دور(Tele-ultrasound)
تصویرگیری التراسوند یك روش ایمن، بدون درد و بدون استفاده از تشعشع است كه سخت افزار آن هزینة نسبتاً پایینی هم دارد (شكل 4-4). اپراتور می تواند نحوة تصویر گیری با تجهیزات التراسوند را به سادگی بیاموزد ولی توانایی تفسیر تصاویر حاصل را ندارد و این كار باید توسط متخصص انجام شود. در كلینیك های محلی تصویرگیری التراسوند از نواحی مورد نظر انجام شده و تصاویر به صورت زمان حقیقی توسط پزشك متخصص مشاهده می شود.


شكل4-4. دستگاه التراسوند پرتابل


منبع: انجمن بیوالکتریک ایران

bioelec-society.com

بقیه متن در ادامه مطلب ...

آسیب شناسی از راه دور (Telepathology)

پاتولوژیست ها برای اطلاع از نظر سایر متخصصین مربوطه اسلایدها در اختیار آنها قرار می دهند. در برخی موارد مانند بررسی بیوپسی برخی قسمت های بدن لازم است كه نظرات متخصصین به سرعت تبادل شود و همفكری در كوتاه ترین زمان ممكن صورت گیرد. از سیستم پزشكی از راه دور برای برای تبادل تصاویر اسلایدها بین متخصصین پاتولوژی استفاده می شود. دوربین های دیجیتال به میكروسكوپ ها متصل شده و تصاویر با كیفیت بالا از اسلایدها تهیه می شود. این تصاویر به مركز تخصصی دیگر ارسال می شوند. البته جزئیات بالینی دیگر مربوط به بیمار را می توان همراه آنها جهت اطلاع متخصصین دیگر فرستاد (شكل 4-5).


جراحی از راه دور (Telesurgery)

جراحی از راه دور مبتنی بر حضور دورادور[13] و فیدبك هپتیك[14] (لمسی)است. در سیستم جراحی از راه دور پیشرفت های مخابراتی با تكنولوژی روباتیك تركیب شده است. جراحی از راه دور در قالب پزشكی از راه دور قابل مطرح شدن است. جراحی از راه دور این امكان را فراهم می كند كه جراحان مجرب در هر جای جهان عمل جراحی لازم را انجام بدهند. با استفاده از این ایده برای انجام یك عمل جراحی خاص می توان یك تیم از جراحان برجسته را كه در اقصی نفاط جهان ساكن هستند گرد هم آورد، بدون اینكه نیازی به خارج شدن آنها از محل اقامت شان باشد. یا در آموزش جراحی به دانشجویان در هر نقطه از جهان می توان از این سیستم بهره برد. یك استاد مجرب در یك دانشگاه معتبر بدون خروج از دفتر كار خود می تواند آخرین تجربیات خود را در مورد یك عمل جراحی خاص به دانشجویان جراحی در نقاط مختلف جهان آموزش دهد. یا اینكه با استفاده از سیستم جراحی از راه دور می توان جراحی های تخصصی را در نقاط دورافتاده یا میدان جنگ انجام داد.



شكل 4-6. ابزار جراحی از راه دور
سمت راست ابزار مربوط به جراح و سمت چپ ابزار اتاق عمل

محاسن جراحی از راه دور


جراحی از راه دور[15] با كمك كامپیوتر صورت می گیرد، بنابراین با توجه به این موضوع نقاط قوت كامپیوتر را می توان با تجربیات انسانی تلفیق نمود. در یك جراحی خاص بازوی رباتیك می تواند اثر لرزش طبیعی دست جراح را كم كرده و چالاكی جراح را بالا ببرد. همچنین می توان ورودی های اعمال شده توسط جراح را با كامپیوتر آنالیز نمود و پس از پالایش دستورات، آنها را به بازوی رباتیك اعمال كرد. می توان با كمك میكروسكوپ و كامپیوتر دامنة حركات جراح را به حركات با مقیاس كوچكتر تبدیل كرد و در نتیجه می توان كارهای ظریف تری را كه در حالت معمول امكان اجرای آنها توسط عامل انسانی وجود ندارد با استفاده از بازوهای رباتیكی ریز انجام داد. در این حالت در حین جراحی به بدن بیمار آسیب كمتری وارد می شود و بهبودی او سریع تر اتفاق می افتد (شكل 4-6).
یك مثال كاربردی از جراحی كامپیوتری سیستم Zeus است كه Douglas Boyd آن را برای هدایت جراحی Bypass بر روی 80 بیمار به كار برده است. در این سیستم نیازی به شكافتن سینة بیمار نبوده و در نتیجه دورة نقاهت بیماران به جای چند هفته فقط چند روز است.

تاریخچه جراحی از راه دور
برای اولین بار در سال 1988 از طریق برش های كوچك ایجاد شده بر روی بدن دوربین كوچكی وارد بدن شده و جراحی تهاجمی[16] كوچكی انجام شد. در سال 1996 جراحی رباتیك كامپیوتری انجام شد. در سال 2000 ، FDA[17] (ادارة دارو و غذای آمریكا) امكان استفاده از سیستم روباتیك را در اتاق عمل تصویب كرد.
در سال 2001 پزشكی در نیویورك آمریكا كیسة صفرای یك بیمار 68 ساله را در استراسبورگ فرانسه عمل كرد. این كار با هدایت از راه دور یك بازوی رباتیك انجام شد. دورة نقاهت بیمار فقط 2 روز بود در حالی كه در عمل جراحی باز كیسة صفرا دورة نقاهت بیشتر از 6 روز طول می كشد. در این جراحی دو تیم پزشكی درگیر بودند (در نیویورك و در استراسبورگ) كه با ویدئو و خط فیبر نوری سرعت بالا با هم در ارتباط بودند. این دو تیم 8700 مایل فاصله داشتند. تاخیر زمانی تصاویر دریافت شده از طرفین بر روی صفحة مونیتور نشان داده می شد و میزان آن كمتر از 200 میلی ثانیه بود.


- سیستم Zeus

سیستم جراحی Zeus متشكل از كنسول كنترل جراحی و سه بازوی رباتیكی است. این بازوهای رباتیك روی سه میز جداگانه قرار دارند كه هم حركات مورد نیاز برای جراحی را انجام می دهند و هم در جراحی داخلی دید لازم برای جراح را تهیه می كنند (شكل 4-7). جراح بازوهای راست و چپ Zeus را كنترل می كند و بازوی سوم كه به دوربین مجهز است دید جراح از میدان عمل را تولید می كند. بازوی سوم كه مجهز به تكنولوژی اندسكوپ[18] است از طریق بزرگنمایی میدان عمل كمك زیادی به دقت عمل جراح می كند. اندسكوپ ابزاری برای بررسی تصویری داخل كانال های بدن مانند مری و اعضاء توخالی مانند معده و مثانه است.
در سیستم Zeus امكان كنترل گفتاری نیز فراهم شده است. به این معنی كه جراح می تواند حركات اندسكوپ را با فرمان های سادة گفتاری كنترل كند و در نتیجه دستان جراح برای كار با بازوهای رباتیك آزاد می شود. حركات مطلوب جراح از طریق حركت دادن دسته های كوچك به سیستم منتقل می شود و بازوهای ربات مشابه این حركات را انجام می دهند. البته حركات دسته ها مقیاس بندی[19] هم می شوند و لرزش های احتمالی دست جراح هم حذف می شوند. در نتیجه جراح توانایی بیشتری برای كارهای جراحی ظریف پیچیده پیدا می كند.


شكل4-7. بازوهای رباتیك Zeus حین جراحی
در سال 1999 برای اولین بار Zeus رای انجام عمل جراحی Bypass به كار برده شد و امروزه در جراحی قلب، جراحی های عمومی و ارولوژی به كار می رود. علاوه بر بازوهای عمل كننده قسمت های دیگر این سیستم از قرار زیرند:
1. AESOP Endoscopic Positioner: یك ربات بازویی است كه با گفتار كنترل می شود و یك دوربین كوچك را برای دیدن داخل بدن بیمار حمل می كند.
2. HERMS Control Center: سیستم تشخیص گفتار است كه صدای جراح را می شنود، می فهمد و فرمان های پزشك را به فرمان های مكانیكی ترجمه می كند.
3. SOCRATESTM Telecollaborative System : سیستمی متشكل از تجهیزات ارتباطی و تجهیزات جراحی شبكه شده[20] است كه امكان مشاهده از دور[21] و كاربرد سیستم های رباتیك را فراهم می سازد.

شكل 4-8. فانتوم برای ایجاد فیدبك لمسی

یكی از مهمترین مسائل در سیستم جراحی از راه دور «فیدبك لمسی»[22] است. اگرچه ربات های جراح چالاكی فرد جراح را بیشتر می كنند، لرزش كمتری نسبت به دست طبیعی جراح دارند و دید بهتری از میدان عمل تولید می كنند، اما قابلیت احساس ویژگی های بافت تحت عمل را كم می كنند. جراحان در عمل های معمول از حس لامسة خود برای گرفتن فیدبك از بافت تحت عمل در طی جراحی استفاده می كنند تا در مورد وضعیت بافت تحت عمل تصمیم گیری كنند. این موضوع باید در جراحی از راه دور به ككم كامپیوتر و ربات لحاظ شود.
برای انجام جراحی شكمی برش های كوچكی در دیوارة شكم ایجاد شده و ابزارهای جراحی مناسب از طریق این شكاف وارد بدن می شوند. درنتیجه حتی در صورت امكان بهترین تصویربرداری با بالاترین كیفیت دید سه بعدی طبیعی جراح به دید دو بعدی كاهش می یابد. بنابراین تنها حسن استفاده از دوربین در این حالت بزرگنمایی میدان دید است. با این وجود درك دیداری[23] جراح از میزان عمق تقریباً از بین می رود. همچنین در این حالت فیدبك هپتیك كاملاً حذف می شود. یعنی جراح تنها بر اساس مشاهدة یك تصویر دو بعدی تصمیم می گیرد و دسته های حركتی را جابجا می كند. یادگیری كار با این سیستم برای جراح دشوار و زمان بر است در عین حال ریسك جراحی را هم بالا می برد.
برای ایجاد سیستمی كه فیدبك هپتیك در اختیار جراح قرار دهد اقداماتی انجام شده است. ایدة اصلی برای این كار ، ایجاد یك فانتوم[24] برای پیاده كردن ویژگی های مكانیكی بافت تحت عمل است (شكل 4-8). میزان نرمی یا سختی بافت مقیاس بندی شده و در فانتوم معادل سازی می شود. در آزمایش های متعدد از جراحان و افراد عادی خواسته شده كه نظر خود را در مورد ویژگی های فانتوم در قیاس با ویژگی های بافت بیان كنند.
به طور خلاصه علاوه بر تاكید بر اهمیت و محاسن استفاده از سیستم جراحی از راه دور باید به مشكلات و مسائل مطرح در این زمینه اشاره كرد:
· تاخیرهای كنترلی در اعمال نیرو و فیدبك آن همراه با تاخیرهای نمایش ویدئویی میدان عمل بر عملكرد جراح اثر می گذراند.
· ابزارهای فیدبك هپتیك مناسب برای كار با بافت های نرم وجود ندارد.
· مردم عادی از كاربرد ابزارهایی مانند ربات برای انجام جراحی واهمه دارند.
· میزان ریسك جراحی و هزینة تجهیزات لازم برای جراحی از راه دور بالا است.


--------------------------------------------------------------------------------

[1] Medical Information

[2] Telemedicine

[3] Synchronous

[4] Asynchronous

[5] Real Time

[6] Store and Forward

[7] Email

[8] Home Health Care

[9] Interaction

[10] Microwave

[11] Biopsy

[12] Real Time Interaction

[13] Telepresense

[14] Haptic

[15] Telesurgery

[16] Invasive

[17] Food Drug Administration

[18] Endoscope

[19] Scale

[20] Networked Surgical Devices

[21] Telemonitoring

[22] Haptic Feedback

[23] Visual

[24] Phantom

منبع: انجمن بیوالکتریک ایران

bioelec-society.com


نوشته شده توسط : سایت جامع مهندسی پزشکی